Αρχαία Ελληνικά: Σύνταξη

[apri]

πώς θα αποδοθεί καλλίτερα το περί στήλην; [ἀλλὰ περὶ τοῦτον τὸν κάπηλον ὡς περὶ στήλην διαφθείρονται; / οι δόσεις, που χρωστά, εξανεμίζονται και ξεχνιούνται, όπως οι περιστροφές των αλόγων γύρω από μια στήλη;]

Προσωπικά, δεν θα έδινα τόσο ελεύθερη μετάφραση σε ένα χωρίο που δεν είναι 100% σίγουρο τι σημαίνει. Η στήλη υποθέτουν εύλογα πολλοί ότι είναι αυτή του ιπποδρόμου, αλλά δεν είναι 100% σίγουρο. Έπειτα, ακόμα κι αν είναι αυτή, αυτό που χάνεται γύρω της δεν είναι οι περιστροφές των αλόγων, αλλά οι αναβάτες με τα άλογα λόγω της επικινδυνότητας της στροφής στο σημείο αυτό. Εδώ δε δεν αναφέρει ούτε αυτούς, αλλά τις δόσεις που εξανεμίζονται γύρω από αυτόν τον κάπηλο (το "γύρω" ίσως υποδεικνύει το σκόρπισμα σε μέρη γύρω του), όπως γύρω από μια στήλη. Δηλαδή, στο μυαλό του νομίζω ότι έχει ταυτίσει ως εικόνα τις δόσεις με τους αναβάτες, όταν κάνει τη σύγκριση, και το υποκείμενο της κύριας και της παραβολικής είναι κοινό. Αλλιώς, θα ανέφερε ρητά το υποκείμενο της παραβολικής και θα εννοούσε μόνο το ρήμα.
Επίσης, η στήλη εδώ μπορεί να είναι η επιτύμβια (βλ και την παρομοίωση με την κηδεία πιο κάτω.στο κείμενο), οπότε το νόημα να είναι ότι οι δόσεις εξανεμίζονται γύρω του όπως γύρω από έναν τάφο, αφού από τον νεκρό δεν μπορείς να τις πάρεις πια.
Γενικά, νομίζω ότι παίζει πολύ με τις λέξεις και γι' αυτό δεν είναι καλή ιδέα να δώσεις μια μονοσήμαντη μετάφραση.

Θα το μετέφραζα λοιπόν όσο πιο πιστά γίνεται:
Από όσα δανεικά έχει συγκεντρώσει, δεν καταθέτει τις υπόλοιπες δόσεις, αλλά εξανεμίζονται γύρω από αυτόν τον κάπηλο, όπως γύρω από στήλη.

[PDE ads]

[ΓΙΟΡΙΚΑΣ]

ἐγὼ μὲν γὰρ ἐγνωκέναι ὑμᾶς ἡγοῦμαι ὅτι Νικόμαχος ὑπὸ τῶν ἐχθρῶν πεισθεὶς τῶν ἐμῶν τοῦτον τὸν ἀγῶνα ἀγωνίζεται, οὐχ ὡς ἀδικοῦντα ἐλπίζων ἀποδείξειν, ἀλλ' ὡς ἀργύριον παρ' ἐμοῦ λήψεσθαι προσδοκῶν. ὅσῳ γὰρ οἱ τοιοῦτοί εἰσιν ἐπαιτιώτατοι  καὶ ἀπορώτατοι τῶν κινδύνων, τοσούτῳ πάντες αὐτοὺς φεύγουσι μάλιστα. [Λυσ. πεί του σηκοῦ, 40]
Με προβληματίζει το κομμάτι  από το ὅσῳ και κάτω
α. ποιοί είναι οι τοιοῦτοι:  είναι οι συκοφάντες; είναι οι ἀγῶνες;
β. πώς θα το μεταφράσουμε καλλίτερα;
γ.  το  παρ' ἐμοῦ  δηλώνει την προέλευση ή το ποιητικό αίτιο;

[Sali]

α. Η αντων. σαφώς αναφέρεται στο ἀγῶνες. Αυτό αποδεικνύεται από τη γεν. διαιρ. τῶν κινδύνων, που συντάσσεται με τα υπερθετικά.

β. Μια ενδεικτική μετάφραση της τελευταίας περιόδου: "διότι όσο αυτού του είδους οι δίκες είναι οι πιο αξιοκατάκριτες και οι πιο περίπλοκες (απ' όλες), τόσο όλοι προσπαθούν με κάθε τρόπο να τις αποφύγουν".

γ. προέλευση δηλώνει, γιατί ο μέλλων λήψομαι δεν έχει παθητική διάθεση.

[apri]

Μια εναλλακτική μετάφραση για την τελευταία  περίοδο:
Διότι τέτοιες υποθέσεις είναι από τους πιο επιλήψιμους και πιο δύσβατους/αδιέξοδους κινδύνους.

[PDE ads]

[ΓΙΟΡΙΚΑΣ]

ἡγοῦμαι τοίνυν, ὦ βουλή, ἐμὸν ἔργον ἀποδεῖξαι, ὡς, ἐπειδὴ τὸ χωρίον ἐκτησάμην, οὔτ' ἐλαία οὔτε σηκὸς ἐνῆν ἐν αὐτῷ.
Θέλω τη γνώμη σας για το ἔργον:
Θα εννοήσουμε το "ἔργον εἶναι"   ως αντικείμενο στο ἡγοῦμαι;
υποκείμενο στο ἀποδεῖξαι θα βάλουμε το ἐμέ; (τότε θα έχουμε ετεροπροσωπία  ή  ταυτοπροσωπία;) Ουσιαστικά όμως πρόκειται για το ίδιο πρόσωπο  ἐγώ/ ἐμέ
Η πρόταση ἐπειδή έκτησάμην εκφράζει το προτερόχρονο ή το σύγχρονο. [πριν αγοράσω το κτήμα ή τη στιγμή που αγὀρασα το κτήμα;]

[Sali]

Ναι, θα εννοήσουμε το ἔργον εἶναι (απρόσωπη έκφραση) ως αντικ. του ἡγοῦμαι, οπότε το ἀποδεῖξαι είναι υποκ. του ἔργον εἶναι· ως υποκ. του ἀποδεῖξαι εννοείται το ἐμέ, αφού παρεμβάλλεται απρόσωπη έκφραση.

Ωστόσο, είναι γνωστή η συνεκφορά ἡγοῦμαι (δεῖν, χρῆναι, ἀνάγκην εἶναι κ.λπ.) + τελ. απαρ., όπου το υποκ. του τελ. απαρεμφάτου, αν ταυτίζεται με το υποκ. του κύριου ρήματος, εννοείται συνήθως σε ονομαστική παρά τη μεσολάβηση του απρόσωπου, όπως αποδεικνύεται από κατηγορούμενα ή ονοματικούς ομοιόπτωτους προσδιορισμούς που αναφέρονται στο υποκ. του τελ. απαρεμφάτου. Δεν είμαι σίγουρος όμως αν στη θέση του δεῖν, χρῆναι κ.λπ. μπορεί να λειτουργήσει οποιαδήποτε απρόσωπη έκφραση ή απρόσωπο ρήμα. Αν ισχύει εδώ αυτό, τότε ως υποκ. του απαρ. πρέπει να εννοηθεί το ἐγώ.

Πιστεύω ότι η χρονική σχέση ανάμεσα στη χρονική πρόταση και την ειδική είναι σχέση προτεροχρόνου και συγχρόνου μαζί, υπάρχει δηλαδή χρονική επικάλυψη, πράγμα που δεν είναι ασυνήθιστο. Και η μετάφραση το αποδεικνύει: "όταν το κτήμα περιήλθε στην κατοχή μου, δεν υπήρχε μέσα ούτε ελιά...". Smyth 2388.

[apri]

Δεν είμαι σίγουρος όμως αν στη θέση του δεῖν, χρῆναι κ.λπ. μπορεί να λειτουργήσει οποιαδήποτε απρόσωπη έκφραση ή απρόσωπο ρήμα. Αν ισχύει εδώ αυτό, τότε ως υποκ. του απαρ. πρέπει να εννοηθεί το ἐγώ.

Το "εργον ειναι" είναι δεοντική έκφραση, όπως και τα υπόλοιπα απρόσωπα απαρέμφατα (δεῖν, χρῆναι κλπ). Δεν υπάρχει κάποιος λόγος να υποθέσουμε ότι λειτουργεί διαφορετικά συντακτικά.

Αν θέταμε ένα θέμα, είναι κατά πόσο είναι επιστημονικά σωστό να εννοούμε υποκείμενο απαρεμφάτου σε ονομαστική (δηλ να μιλάμε για μεταβίβαση πτώσης/case transmission του υποκειμένου του ρήματος στο υποκείμενο απαρεμφάτου), όταν δεν υπάρχει στην πρόταση κατηγορούμενο ή κατηγορηματικός προσδιορισμός σε ονομαστική, όπως στο συγκεκριμένο χωρίο. Για να το πω αλλιώς, στο "ἡγοῦμαι ἐμὸν ἔργον ειναι ἀποδεῖξαι" δεν υπάρχει κατηγορούμενο που να πιστοποιεί έλξη.

Στο σχολικό συντακτικό, όμως, ούτως ή άλλως, έχει απλοποιηθεί η κατάσταση γενικώς στην ταυτοπροσωπία και εννοείται σε κάθε περίπτωση το υποκείμενο σε ονομαστική.

[Sali]

Αν θέταμε ένα θέμα, είναι κατά πόσο είναι επιστημονικά σωστό να εννοούμε υποκείμενο απαρεμφάτου σε ονομαστική (δηλ να μιλάμε για μεταβίβαση πτώσης/case transmission του υποκειμένου του ρήματος στο υποκείμενο απαρεμφάτου), όταν δεν υπάρχει στην πρόταση κατηγορούμενο ή κατηγορηματικός προσδιορισμός σε ονομαστική, όπως στο συγκεκριμένο χωρίο. Για να το πω αλλιώς, στο "ἡγοῦμαι ἐμὸν ἔργον ειναι ἀποδεῖξαι" δεν υπάρχει κατηγορούμενο που να πιστοποιεί έλξη.

Σωστά τα λες. Αναρωτιέμαι όμως αν σ' αυτές τις περιπτώσεις είναι καλό να εφαρμόζεται το συνήθως συμβαίνον, δηλαδή το υποκ. του απαρ. να εννοείται σε ονομαστική, όπως αποδεικνύεται από τη μεγάλη πλειονότητα των παραδειγμάτων στα οποία εμφανίζεται κατηγορούμενο ή ονοματικός ομοιόπτωτος προσδιορισμός.

[apri]

Πρακτικό είναι σίγουρα. Επιστημονικά σωστό δεν είμαι σίγουρη.

Στη σύγχρονη ανάλυση θεωρείται ότι, όταν παραλείπεται το ΥΑ γιατί ελέγχεται από το Υ ή το Α του ρήματος, στο συντακτικό δεντράκι η κενή κατηγορία αναπαρίσταται από το PRO, που δεν φέρει πτώση.

Και κατά τη Χ. Σεβδαλή*, στη συνέχεια, υπάρχουν δύο περιπτώσεις:

1. Αν μεν υπάρχει κατηγορούμενο ή κατηγορηματικός προσδιορισμός, τότε το Υ ή  το Α του ρήματος που το ελέγχει μεταβιβάζει την πτώση του στο PRO (case transmission) και μετά το κατηγορούμενο ή ο κατηγορηματικός προσδιορισμός συμφωνεί πτωτικά μ' αυτό (case agreement). Είναι ένας διαφορετικός τρόπος να περιγράψεις την έλξη.
πχ  Ἔοικας βασιλεὺς εἶναι.

2. Αν πάλι το ΥΑ δεν επηρεάζεται πτωτικά από το Υ/Α του ρήματος (case independence), τότε το PRO παίρνει πτώση αιτιατική από το ίδιο το απαρέμφατο (case assignment).
πχ ​Δεῖ εἶναι φιλάνθρωπον


Στην περίπτωση που δεν υπάρχει κατηγορούμενο, ίσως είναι πιθανές και οι δύο εκδοχές. Δεν θυμάμαι αν η Σεβδαλή παίρνει θέση. Ασχολείται με τις προτάσεις όπου υπάρχει απόδειξη για το ποια είναι η πτώση, δηλ όταν το ΥΑ είναι λεξικά εκπεφρασμένο και όταν εννοείται μεν, αλλά υπάρχει κατηγορούμενο ή κατηγορηματικός προσδιορισμός που συμφωνεί με αυτό.
Στην περίπτωση που δεν υπάρχει απόδειξη (πχ Βούλομαι απιέναι), ουσιαστικά μόνο υπόθεση εργασίας μπορούμε να κάνουμε για την πτώση του ΥΑ. Στο μυαλό του ο ομιλητής έχει ως πρότυπο το "Βούλομαι εμέ απιέναι" ή  το "Βούλομαι (εγώ) δυνατός είναι"; Δεν μπορείς να πεις με βεβαιότητα. Μπορεί και τα δυο να ήταν πιθανά, μπορεί και μόνο το ένα.

Βέβαια, η σχολική ανάλυση προτιμά να θεωρεί ότι, όταν εννοείται το ΥΑ στην ταυτοπροσωπία, εννοείται πάντα σε ονομαστική. Δεν μπορώ να πω ότι είναι λάθος.

ΥΓ Αν θες να διαβάσεις την προσέγγιση της Σεβδαλή, μπορείς να δεις εδώ:
https://www.google.com/url?sa=t&source=web&rct=j&opi=89978449&url=https://historicalsyntax.org/hs/index.php/hs/article/view/7/6&ved=2ahUKEwj1vKzj-rWPAxX99wIHHScAKtYQFnoECBwQAQ&usg=AOvVaw12r6g86dcLU2rqIS270eVa

[ΓΙΟΡΙΚΑΣ]

πάντες ἔτι εἰσὶν οἱ θεράποντες, οὓς ἐκεκτήμην ἐπειδὴ παρέλαβον τὸ χωρίον
έχω κάποιες απορίες ως προς το χαρακτηρισμό των αναφορικών προτάσεων.
Εγώ θα χαρακτήριζα την πρόταση οὓς ἐκεκτήμην ως ονοματική σε θέση παράθεσης στο θεράποντες. Η παράθεση όμως δεν είναι πάντα ομοιόπτωτος προσδιορισμός; ή στις προτάσεις αυτό το παρακάμπτουμε;

[Sali]

Όντως, η αναφορ. πρότ. βρίσκεται σε θέση παράθεσης στο οἱ θεράποντες. Το ότι λειτουργεί ως ονοματικός ομοιόπτωτος προσδιορισμός* δεν σημαίνει ότι το αναφορικό που την εισάγει πρέπει να βρίσκεται υποχρεωτικά στην ίδια πτώση με το προσδιοριζόμενο, αφού η πτώση του αναφορικού καθορίζεται από τη σύνταξη της ίδιας της αναφορικής πρότασης.

*πράγμα που αποδεικνύεται, αν μετατρέψουμε την πρόταση σε μετοχή: οἱ ὑπ' ἐμοῦ κεκτημένοι.

[ΓΙΟΡΙΚΑΣ]

ἐνθυμεῖσθαι δὲ χρή, ὦ βουλή, ποτέροις χρὴ πιστεύειν μᾶλλον, οἷς πολλοὶ μεμαρτυρήκασιν ἢ ᾧ μηδεὶς τετόλμηκε, καὶ πότερον εἰκὸς μᾶλλον τοῦτον ἀκινδύνως ψεύδεσθαι ἢ μετὰ τοσούτου κινδύνου τοιοῦτον ἐμὲ ἔργον ἐργάσασθαι, καὶ πότερον οἴεσθε αὐτὸν ὑπὲρ τῆς πόλεως βοηθεῖν ἢ συκοφαντοῦντα αἰτιάσασθαι; [Λυς. Περί σηκοῦ 38.]
Με μπερδεύουν τα πολλά πότερον και η εναλλαγή ευθέος και πλαγίου λόγου.
α. το ποτέροις…μᾶλλον  είναι σίγουρα πλάγια αντικείμενο του ἐνθυμεῖσθε
β. το οἷς μεμαρτυρήκασιν θα είναι παράθεση στο ποτέροις ή επεξήγηση;
γ. το πότερον εἰκός  θα είναι ευθεία ερωτηματική; ή κι  αυτή πλάγια;
δ.  πότερον οἴεσθε  (το οἴεσθε είναι Οριστική ή Προστακτική;

[apri]

Θα πω την προσωπική μου άποψη, γιατί εδώ η στίξη είναι όντως προβληματική. Δεν μπορεί να έχεις σε μια περίοδο και το ρήμα εξάρτησης και ερωτηματικό στο τέλος, δηλαδή και ένδειξη πλαγίου λόγου και ένδειξη ευθέος.

Θα τόλμαγα, λοιπόν, να πω πως όλες οι ερωτήσεις της περιόδου (ποτέροις..../καὶ πότερον εἰκὸς..../καὶ πότερον οἴεσθε....) είναι όλες ευθείες ερωτήσεις, γιατί όλες τους είναι ρητορικές και συνδέονται συμπλεκτικά. Δεν νομίζω ότι συνηθίζεται μια ρητορική ερώτηση να διατυπώνεται σε πλάγιο λόγο. Θα έχανε την έντασή της, ειδικά αν λάβει κανείς υπ' όψιν ότι θα εκφωνούνταν στο δικαστήριο. Επίσης, θα ήταν παράδοξο να συνδέεται συμπλεκτικά μια πλάγια με δύο ευθείες ερωτήσεις.

Με πιο σύγχρονη στίξη, θα έπρεπε να μπει άνω κάτω τέλεια μετά το "ὦ βουλή". Όμως, δεν συνηθιζόταν στις παλιές εκδόσεις αυτό το σημείο στίξης. Έτσι, εδώ πιστεύω πως προτιμάται το κόμμα μετά το "ὦ βουλή" που εκτός από την απομόνωση της κλητικής προσφώνησης, επιτυγχάνει και τον διαχωρισμό των ερωτήσεων από την πρώτη κύρια πρόταση.

Οι αναφορικές προτάσεις (οἷς πολλοὶ μεμαρτυρήκασιν ἢ ᾧ μηδεὶς τετόλμηκε) λειτουργούν ως επεξηγήσεις στο "ποτέροις" που έχει γενικότερη αναφορά.

Το "οἴεσθε" είναι σαφώς οριστική. Δεν έχει νόημα ύπαρξης μια προστακτική σε μια ερώτηση που δηλώνει άγνοια, έστω προσχηματικά.

[ΓΙΟΡΙΚΑΣ]

Ἴσως τοίνυν, ὦ ἄνδρες δικασταί, περί τούτων μέν οὐδέν ἀπολογήσεται, ἐρεῖ δέ πρός ὑμᾶς ἅπερ ἐτόλμα λέγειν καί πρός τῷ διαιτητῇ, ὡς οὐκ ἔστι τῶν ἀπορρήτων, ἐάν τις εἴπῃ τόν πατέρα ἀπεκτονέναι• τόν γάρ νόμον οὐ ταῦτ' ἀπαγορεύειν ἀλλ' ἀνδροφόνον οὐκ ἐᾶν λέγειν. [Λυσ. Κατά Θεομνήσου 7]
α. τῶν ἀπορήτων θα είναι γενική κατηγορηματική διαιρετική; (πού όμως;)
β. η υποθετική πρόταση λειτουργεί ως υποκείμενο στο ρήμα ἐστί; Ο υποθετικός λόγος τί είδους είναι;
γ. Μπορούμε να θεωρήσουμε την πρόταση ως πλάγια σε θέση υποκειμένου στην περίφραση "οὐκ ἐστί τῶν ἀπορρήτων";