*

Αποστολέας Θέμα: Νεοελληνική Γλώσσα: Σύνταξη  (Αναγνώστηκε 58529 φορές)

0 μέλη και 1 επισκέπτης διαβάζουν αυτό το θέμα.

Αποσυνδεδεμένος apri

  • Ιστορικό μέλος
  • *****
  • Μηνύματα: 5330
  • Φύλο: Γυναίκα
  • Dum spiro, spero
    • Προφίλ
Απ: Νεοελληνική Γλώσσα: Σύνταξη
« Απάντηση #168 στις: Μάιος 08, 2021, 01:21:18 πμ »
Ο Μπαμπινιώτης γράφει:

«Ο αέρας έσβησε τα κεριά.
Τα κεριά  έσβησαν (από τον αέρα).

Στις αμετάβατες χρήσεις ο σημασιολογικός ρόλος του υποκειμένου (ο ρόλος του δέκτη) είναι ο ίδιος με τον ρόλο του αντικειμένου στη μεταβατική χρήση, όπως ακριβώς συμβαίνει με την παθητικοποίηση.»

Δεν γράφει όμως τίποτα για τον σημασιολογικό ρόλο του υποκειμένου της μεταβατικής χρήσης* και δεν διευκρινίζει τον συντακτικό ρόλο που θα έχει  αυτό στην αμετάβατη. Επίσης δεν είναι σαφές  αν στην αμετάβατη χρήση του το ρήμα μπορεί να θεωρηθεί παθητικής διάθεσης.
 
Σύμφωνα με αυτά που γράφει σε άλλο σημείο, φαίνεται ότι ο «αέρας» (μη έμψυχο ον) έχει τον σημασιολογικό ρόλο της αιτίας (γιατί η δράση δεν ελέγχεται συνειδητά). 

*Πρόσεξα ότι παρακάτω  κάνει λόγο για δράστη με λειτουργία υποκειμένου στη μεταβατική χρήση. Αλλά αυτό δεν ταιριάζει με τον "αέρα", που είναι άψυχο. 

Τέλος πάντων, μπορεί  να θεωρηθεί το ρήμα στην αμετάβατη χρήση παθητικής διάθεσης και  το «από τον αέρα»  ποιητικό αίτιο;

Και αν είχαμε «Η Μαρία έσβησε τα κεριά - Τα κεριά έσβησαν από τη Μάρια», όπου η Μαρία πρέπει να είναι ο δράστης (αφού ελέγχει συνειδητά τη δράση) τότε θα λέγαμε το «από τη Μαρία» ποιητικό αίτιο; Ή  για να αναγνωρίσουμε ποιητικό αίτιο το ρήμα πρέπει να είναι παθητικής (ή μεσοπαθητικής -δεν ξέρω πώς ακριβώς λέγεται στη ν.ε. – φωνής;)

Η διαφορά αυτών των ρημάτων, που ονομάζονται εργαστικά, από τα μεταβιβαστικά (τα οποία εξετάζει αμέσως μετά) είναι ότι στα πρώτα η βασική χρήση είναι η μεταβατική, ενώ στα δεύτερα η αμετάβατη;

Η μοναδική άλλη διαφορά που βλέπω είναι ότι στα εργαστικά (που δεν καταλαβαίνω και τι σημαίνει ο όρος) ο δράστης (/αιτία;)-υποκείμενο της μεταβατικής χρήσης, θα αποδίδεται στην αμετάβατη πάντοτε με "από + αιτιατική" (όπως και αν χαρακτηρίζεται αυτός ο εμπρόθετος), ενώ στα μεταβιβαστικά ο δράστης / αιτία - υποκείμενο της μεταβατικής χρήσης μπορεί να διατυπωθεί με διάφορους τρόπους στην αμετάβατη.





Ας τα πάρουμε ένα-ένα.


1. Τι είναι τα εργαστικά και τα μεταβιβαστικά;

Εργαστικά (ergatives) είναι  μεταβατικά ρήματα που μπορούν να χρησιμοποιηθούν και ως αμετάβατα με το υποκείμενό τους να είναι ίδιο με το αντικείμενο της μεταβατικής δομής (π.χ σπάω το παράθυρο---το παράθυρο έσπασε).
Λέγονται "εργαστικά", γιατί είναι ρήματα που κατά κανόνα δείχνουν αλλαγή κατάστασης, δηλ. κατά κάποιον τρόπο παραγωγή έργου.


Η διαφορά τους από τα μεταβιβαστικά (causatives) είναι ότι εκείνα είναι ρήματα που χρησιμοποιούνται κατά κύριο λόγο ως αμετάβατα (π.χ γονατίζω) και κατ' εξαίρεση ως μεταβατικά, για να δηλώσουν την έμμεση ευθύνη κάποιου για την τέλεση της πράξης που κάνει άλλος (πχ τα βάσανα τον γονάτισαν= τα βάσανα έκαναν αυτόν να γονατίσει).



2. Τι διάθεση έχουν τα εργαστικά ρήματα, όταν είναι αμετάβατα;

Δείχνουν αλλαγή κατάστασης του υποκειμένου (άρα, δεν είναι ουδέτερη η διάθεση), που δεν προκαλείται όμως από το ίδιο (άρα, δεν είναι μέση διάθεση), αλλά από κάποιο εξωτερικό αίτιο. Άρα, μιλάμε για παθητική διάθεση.




3. Μπορεί να υπάρξει ποιητικό αίτιο δίπλα στα εργαστικά ρήματα;

Στα αμετάβατα εργαστικά ρήματα δεν δηλώνεται ούτε υπονοείται κάποιος Δράστης, παρά μόνο κάποια Aιτία.
Δηλαδή, μπορούμε να πούμε «το κερί έσβησε από τον αέρα», όχι όμως *«το κερί έσβησε από τον Γιάννη».

Οπότε, κατά τη γνώμη μου, δεν μπορεί ο εμπρόθετος να λειτουργεί ως ποιητικό αίτιο, όπως στις παθητικές δομές που ο εμπρόθετος μπορεί να δηλώνει είτε τον δράστη είτε την αιτία (π.χ η πόλη καταστράφηκε από τους εχθρούς/από πυρκαγιά).



4. Ποιος είναι ο σημασιολογικός ρόλος του υποκειμένου, όταν είναι μεταβατικά τα εργαστικά ρήματα;
Είναι ο Δράστης αν είναι έμψυχο που ελέγχει την ενέργεια (π.χ ο Γιάννης έσπασε το βάζο) ή η Αιτία αν δεν είναι (ο αέρας έσπασε το βάζο).



5. Ποιος είναι ο σημασιολογικός ρόλος του υποκειμένου, όταν είναι αμετάβατα τα εργαστικά ρήματα (π.χ το βάζο έσπασε);

Ο Μπαμπινιώτης ισχυρίζεται ότι είναι ο ρόλος του Δέκτη, τον οποίο έχει και ως αντικείμενο στη μεταβατική δομή.
Προσωπικά, αμφιβάλλω, γιατί αν δήλωνε τον δέκτη της ενέργειας στην αμετάβατη δομή, τότε θα ήταν δυνατόν να δηλωθεί και ο δράστης της με κάποιον τρόπο. Αλλά, όπως είπαμε, μόνο η αιτία δηλώνεται.
Γι' αυτό και μου ταιριάζει περισσότερο ο ρόλος του Βιώνοντα (Experiencer) μια κατάσταση, την οποία δεν ελέγχει ο ίδιος (πρβλ. o Γιάννης τρόμαξε από το σεισμό). Δεν ξέρω να σου πω όμως τι άλλες απόψεις υπάρχουν.


« Τελευταία τροποποίηση: Μάιος 08, 2021, 01:27:41 πμ από apri »
......τα φτερά άπλωσε πλέρια, άκρη ο κόσμος δεν έχει,
είναι πι' όμορφοι οι άγνωστοι πάντα γιαλοί.... (Κ. Χατζόπουλος)

Αποσυνδεδεμένος PDE ads

  • Ιστορικό μέλος
  • *****
  • Μηνύματα: 4006
  • Λατρεύω την εκπαίδευση
    • Προφίλ
    • E-mail
    • Προσωπικό μήνυμα (Εκτός σύνδεσης)
Απ: Νεοελληνική Γλώσσα: Σύνταξη
« Δημοσιεύτηκε: Σήμερα στις 19:57:33 »

Αποσυνδεδεμένος apri

  • Ιστορικό μέλος
  • *****
  • Μηνύματα: 5330
  • Φύλο: Γυναίκα
  • Dum spiro, spero
    • Προφίλ
Απ: Νεοελληνική Γλώσσα: Σύνταξη
« Απάντηση #169 στις: Μάιος 08, 2021, 01:21:41 πμ »
............................
......τα φτερά άπλωσε πλέρια, άκρη ο κόσμος δεν έχει,
είναι πι' όμορφοι οι άγνωστοι πάντα γιαλοί.... (Κ. Χατζόπουλος)

Αποσυνδεδεμένος Dwrina

  • Συνδρομητής
  • Ιστορικό μέλος
  • *****
  • Μηνύματα: 1578
  • Τὴ γλῶσσα μοῦ ἔδωσαν ἑλληνική.
    • Προφίλ
Απ: Νεοελληνική Γλώσσα: Σύνταξη
« Απάντηση #170 στις: Μάιος 08, 2021, 06:02:18 μμ »
Σε ευχαριστώ πολύ, apri!


Τι διάθεση έχουν τα εργαστικά ρήματα, όταν είναι αμετάβατα;
Δείχνουν αλλαγή κατάστασης του υποκειμένου (άρα, δεν είναι ουδέτερη η διάθεση), που δεν προκαλείται όμως από το ίδιο (άρα, δεν είναι μέση διάθεση), αλλά από κάποιο εξωτερικό αίτιο. Άρα, μιλάμε για παθητική διάθεση.

Μήπως λοιπόν το ότι έχουν παθητική διάθεση είναι και αυτό μια διαφορά τους από τα μεταβιβαστικά;

Τα μεταβιβαστικά, αν δεν κάνω λάθος, δεν έχουν παθητική διάθεση, δηλαδή δεν μπορούμε να πούμε "τα παιδιά μεγάλωσαν πλουσιοπάροχα από τους γονείς". Ή μήπως μπορούμε, αλλά ο εμπρόθετος δηλώνει την αιτία;

Και κάτι άλλο·  τα εργαστικά ρήμάτα μπορούν σε κάποιες περιπτώσεις (ή κάποια από αυτά) να χρησιμοποιηθούν και σε παθητική σύνταξη, δηλαδή, "το κερί σβήστηκε από τον Γιάννη", "η πόρτα ανοίχθηκε από την Μαρία / από τον αέρα".

Γενικά, μπορεί να ζητηθεί με αυτά τα ρήματα μετατροπή της σύνταξης από ενεργητική σε παθητική; Με τα μεταβιβαστικά νομίζω πώς όχι.
Graecia capta ferum victorem cepit et artis intulit agresti Latio  (Hor. Ep.  2. 1.).

Αποσυνδεδεμένος apri

  • Ιστορικό μέλος
  • *****
  • Μηνύματα: 5330
  • Φύλο: Γυναίκα
  • Dum spiro, spero
    • Προφίλ
Απ: Νεοελληνική Γλώσσα: Σύνταξη
« Απάντηση #171 στις: Μάιος 08, 2021, 09:35:05 μμ »
Μήπως λοιπόν το ότι έχουν παθητική διάθεση είναι και αυτό μια διαφορά τους από τα μεταβιβαστικά;

Τα μεταβιβαστικά, αν δεν κάνω λάθος, δεν έχουν παθητική διάθεση, δηλαδή δεν μπορούμε να πούμε "τα παιδιά μεγάλωσαν πλουσιοπάροχα από τους γονείς". Ή μήπως μπορούμε, αλλά ο εμπρόθετος δηλώνει την αιτία;


Άλλο πράγμα είναι η μετατροπή μιας αμετάβατης δομής σε μεταβατική (αυτό μπορεί να γίνει με τα εργαστικά και τα μεταβιβαστικά ρήματα) και άλλο πράγμα είναι η μετατροπή μιας παθητικής δομής σε ενεργητική (το ρήμα είναι μεταβατικό και στις δυο δομές).


Για να πεις ότι έχεις μεταβιβαστικό ρήμα, σημαίνει ότι το ρήμα λειτουργεί μεταβατικά. Στο "τα παιδιά μεγάλωσαν" έχεις αμετάβατο ρήμα (μάλλον με ενεργητική διάθεση, αλλά δεν είμαι σίγουρη), όχι μεταβιβαστικό με τη χ διάθεση.

Επίσης, δεν μπορείς να πεις "τα παιδιά μεγάλωσαν πλουσιοπάροχα από τους γονείς", γιατί δεν μπορεί το αμετάβατο να πάρει ποιητικό αίτιο. Μπορείς να πεις "τα παιδιά μεγάλωσαν πλουσιοπάροχα χάρη στις προσπάθειες των γονιών τους" (εμπρόθετος της αιτίας) ή να  τρέψεις τη δομή σε παθητική εκδοχή "τα παιδιά ήταν μεγαλωμένα πλουσιοπάροχα από τους γονείς" (ποιητικό αίτιο).


Η βασική διαφορά ενός μεταβατικού εργαστικού (π.χ ανοίγω κάτι) και ενός μεταβιβαστικού ρήματος (π.χ μεγαλώνω κάποιον) είναι ότι στο πρώτο το υποκείμενο έχει τον πλήρη έλεγχο της πράξης, ενώ στο μεταβιβαστικό το υποκείμενο έχει κάποιον έλεγχο, αλλά την πράξη την εκτελεί το αντικείμενο.



Και κάτι άλλο·  τα εργαστικά ρήμάτα μπορούν σε κάποιες περιπτώσεις (ή κάποια από αυτά) να χρησιμοποιηθούν και σε παθητική σύνταξη, δηλαδή, "το κερί σβήστηκε από τον Γιάννη", "η πόρτα ανοίχθηκε από την Μαρία / από τον αέρα".

Γενικά, μπορεί να ζητηθεί με αυτά τα ρήματα μετατροπή της σύνταξης από ενεργητική σε παθητική; Με τα μεταβιβαστικά νομίζω πώς όχι.


Μπορεί να ζητηθεί η μετατροπή ενός μεταβατικού ρήματος από την ενεργητική στην παθητική φωνή (εφόσον τη σχηματίζει). Το αν είναι εργαστικό και έχει και αμετάβατη χρήση είναι άσχετο εκείνη τη στιγμή, γιατί μας ενδιαφέρει η μεταβατική του φύση μόνο.

Το μεταβιβαστικό ρήμα δεν σχηματίζει παθητική φωνή και δεν θα μπορούσε και να σχηματίζει. Είναι ένα αμετάβατο ρήμα της ενεργητικής που κατ' εξαίρεση χρησιμοποιείται μεταβατικά, με αποτέλεσμα να μοιράζεται η ευθύνη της πράξης μεταξύ υποκειμένου και αντικειμένου. Αν έμπαινε το ρήμα στην παθητική φωνή, η ευθύνη θα πήγαινε εξ ολοκλήρου στο ποιητικό αίτιο. Άρα, θα άλλαζε το νόημα.



......τα φτερά άπλωσε πλέρια, άκρη ο κόσμος δεν έχει,
είναι πι' όμορφοι οι άγνωστοι πάντα γιαλοί.... (Κ. Χατζόπουλος)

Αποσυνδεδεμένος PDE ads

  • Ιστορικό μέλος
  • *****
  • Μηνύματα: 4006
  • Λατρεύω την εκπαίδευση
    • Προφίλ
    • E-mail
    • Προσωπικό μήνυμα (Εκτός σύνδεσης)
Απ: Νεοελληνική Γλώσσα: Σύνταξη
« Δημοσιεύτηκε: Σήμερα στις 19:57:33 »

Αποσυνδεδεμένος Dwrina

  • Συνδρομητής
  • Ιστορικό μέλος
  • *****
  • Μηνύματα: 1578
  • Τὴ γλῶσσα μοῦ ἔδωσαν ἑλληνική.
    • Προφίλ
Απ: Νεοελληνική Γλώσσα: Σύνταξη
« Απάντηση #172 στις: Μάιος 09, 2021, 05:13:55 μμ »
Ωραία! 

Σε ευχαριστώ πολύ και πάλι!
Graecia capta ferum victorem cepit et artis intulit agresti Latio  (Hor. Ep.  2. 1.).

 

Pde.gr, © 2005 - 2021

Το pde σε αριθμούς

Στατιστικά

μέλη
  • Σύνολο μελών: 30403
  • Τελευταία: leyma
Στατιστικά
  • Σύνολο μηνυμάτων: 1066699
  • Σύνολο θεμάτων: 18056
  • Σε σύνδεση σήμερα: 686
  • Σε σύνδεση έως τώρα: 1737
  • (Σεπτέμβριος 06, 2014, 04:03:51 μμ)
Συνδεδεμένοι χρήστες
Μέλη: 31
Επισκέπτες: 413
Σύνολο: 444

Πληροφορίες

Το PDE φιλοξενείται στη NetDynamics

Όροι χρήσης | Προφίλ | Προσωπικά δεδομένα | Υποστηρίξτε μας

Επικοινωνία >

Powered by SMF 2.0 RC4 | SMF © 2006–2010, Simple Machines LLC
TinyPortal 1.0 RC1 | © 2005-2010 BlocWeb

Δημιουργία σελίδας σε 0.103 δευτερόλεπτα. 32 ερωτήματα.